मानसरोग (Anxiety) आणि आयुर्वेद: वाढत्या स्पर्धेत मानसिक समाधानाचा शोध /Mental Disorders (Anxiety) and Ayurveda: Searching for Mental Peace in an Increasingly Competitive World

मानसरोग (Anxiety) आणि आयुर्वेद: वाढत्या स्पर्धेत मानसिक समाधानाचा शोध

आजच्या वेगाने धावणाऱ्या आणि स्पर्धेच्या युगात जगभरात नवनवीन आजार पसरत चालले आहेत. पण या सगळ्यात सर्वात दुर्लक्षित राहिलेला आणि तरीही अत्यंत तीव्रतेने वाढणारा आजार म्हणजे मानसरोग (Psychiatric Disorders/Anxiety)

उराशी मोठी स्वप्ने बाळगून जगताना आजचा माणूस स्वतःचे मानसिक समाधान विसरून गेला आहे. या धावपळीचा आणि तणावाचा (Stress) थेट परिणाम आपल्या शरीरावर होत आहे.

शारीरिक आजार की मानसिक तणावाची लक्षणे?

आज घराघरांत पोहोचलेले हृदयरोग (Heart Diseases), मधुमेह (Diabetes), आणि थॉयराइड (Thyroid Disorders) यांसारखे विकार म्हणजे इतर काही नसून आपल्या तीव्र मानसिक तणावाचीच शारीरिक लक्षणे आहेत! मन अस्वस्थ असेल तर शरीर निरोगी राहूच शकत नाही.माणसे  हसायची विसरली व दुसर्यावर राग, ईर्षा, तेढ  जास्त करायला लागली. छोट्या छोट्या गोष्टींवरुन वाद  व अत्यंत टोकाला न्यायला लागली आहेत , हे समजणे फार आवश्यक आहे की  तुमच्या हातात काहीच नाही आहे ना पैसा ना जीवन मग एवढा राग व तिरस्कार का?

गोष्टी विसरा व पुढे जा । 

स्पर्धेचा अतिरेक आणि निसटणारी माणुसकी

आपण विसरलो आहोत की स्पर्धेत हसत-खेळत उतरण्याऐवजी आपण कोणालातरी हरवून पुढे जाण्याच्या शर्यतीत अडकलो आहोत.

जगायला नेमके किती पैसे आणि कोणत्या गोष्टी हव्यात, याचे भान आपण गमावले आहे.

जगातील सर्वात मौल्यवान गोष्ट म्हणजे "आपला श्वास"**, जो आपल्याला मोफत मिळतो; पण आपण मात्र प्रत्येक गोष्ट पैशात मोजू लागलो आहोत.

* तिरस्कार, राग, चिडचिड, मत्सरामुळे अहंकार वाढतो आणि तिथूनच आयुष्याची, पैशांची तीच जीवघेणी स्पर्धा सुरू होते.

* "प्रत्येक व्यक्ती आपलीच आहे" हे समजणे आणि माणुसकी जपणे आज अत्यंत गरजेचे झाले आहे.

हे बोलणे सोपे आहे पण काही मानसे फार त्रासदायक असतात त्यांचे काय?  सोडुन द्या ।। ते आजारी आहेत। त्यांना औषधांची व मार्गदर्शनाची गरज आहे। 

### ॲन्झायटी (Anxiety) वरील सोपे आणि प्रभावी उपाय

ॲन्झायटी किंवा मानसिक अस्वस्थतेवर मात करण्यासाठी महागड्या ठिकाणी जाण्याची, सोशल मीडियावर दिखावा करण्याची किंवा मोबाईलमध्ये आनंद शोधण्याची अजिबात गरज नाही. खरे समाधान आपल्या आसपासच्या माणसांमध्ये आणि साध्या गोष्टींमध्ये आहे:

1. **रोजच्या दिवसाची सुरुवात हास्याने करा: प्रसन्न मन अर्ध्याहून अधिक समस्या दूर करते.सकाळी उठल्यावर परमेश्वराचे आभार माना! रोज आभार मानायला शिका ।

2. **निसंकोचपणे मदत करा:रोज कोणाला ना कोणाला लहान-मोठी मदत करा.

3. जी व्यक्ती तुम्हाला आवडत नाही, त्याच्याबद्दल ना चांगला व ना वाईट कुठलाच विचार करु नका। 

4. माणसांना भेटा आणि आनंद वाटून घ्या: नातेवाईक आणि मित्रांसोबत लहान-लहान क्षणांचा आनंद साजरा करा.

5. माणसांना समजून घ्या: जे लोक सतत चिडचिड करतात, रागावतात किंवा मानसिक तणावात असतात, त्यांचा राग न करता ते आजारी आहेत हे समजून घ्या. त्यांना प्रेमाची आणि संवादाची संधी द्या.

6 . चांगला पोषक आहार घ्या, कुटुंबासह वेळ घालवा, रोज व्यायाम करा,मोकळ्या हवेत फिरा।

### वेळेवर उपचार आणि आयुर्वेदाचा मार्ग

मानसिक आजार झालेल्या व्यक्तीला योग्य वेळी **काउन्सिलिंग (Counselling), मानसोपचार (Therapy) आणि औषधांची गरज असते. जर योग्य वेळी उपचार मिळाले नाहीत, तर ती व्यक्ती स्वतःलाच हरवून बसते.

आयुर्वेद केवळ शारीरिक उपचारांपुरता मर्यादित नसून तो मनाचे आरोग्य जपणारा एक जीवनमार्ग आहे. स्वतःला ओळखा, आपले समाधान आणि आनंद शोधा. आयुष्यात आव्हाने असतीलही, पण जीवन खरोखर सुंदर आहे!

> जगात तणाव (Tension) नावाचे काहीही नसते, हा भ्रम आहे,फक्त त्या वेळेत शांत रहा,वेळ जावु द्या, प्रत्येक समस्येवर उपाय असतो. नेहमी हसत राहा, हसवत राहा आणि मदतीचा हात देत साधेपणाने जगा."*

तुम्हाला झोप येत नाही, छातीत धडधडते, भिती वाटते, आत्मविश्वास कमी वाटतो, एकच प्रश्न वारंवार विचारणे, अचानक रडु येणे, एकातांत रहाणे, सतत चिडचिड, राग  ह्या पैकी कुठलेही लक्षणे असल्यास जवळील अनुभवी आयुर्वेद तज्ञास भेटावे।

घाबरू नका, तुम्ही पुर्ण बरे होता । फक्त एक पाऊल आयुर्वेद कडे उचला। 

डॉ. सचिन एम. भोर** *(MD-Ayurved)

**सुलभाज् श्री साईनाथ आयुर्वेद हॉस्पिटल, रावेत**

Ortho Care / Garbhasanskar / Manas Roga / Infertility/ Autoimmune disorder

Dr.sachin_bhor@yahoo.com

@लेख आवडल्यास नावासकट शेअर करा ।■

Mental Disorders (Anxiety) and Ayurveda: Searching for Mental Peace in an Increasingly Competitive World

In today’s fast-paced and highly competitive world, new diseases and health problems are increasing across the globe. However, one of the most neglected yet rapidly increasing health concerns is mental health disorders, particularly anxiety and other psychiatric disorders.

While living with big dreams and ambitions, today’s individual has gradually forgotten the importance of inner peace and mental satisfaction. The constant rush, competition, expectations, and stress of modern life are having a direct impact on both our mental and physical health.

Physical Disease or Symptoms of Mental Stress?

Today, conditions such as heart disease, diabetes, and thyroid disorders are increasingly seen in households. Mental stress can significantly contribute to the development and worsening of many physical health conditions. When the mind is disturbed, maintaining overall physical well-being also becomes difficult.

People seem to have forgotten how to laugh and enjoy life. Anger, jealousy, resentment, and hostility towards others are increasing. Small issues often turn into arguments, and sometimes people take these conflicts to extreme levels.

It is important to understand:

You have no complete control over either money or life itself. Then why carry so much anger, hatred, and resentment?

Forget. Forgive. Move Forward.

Excessive Competition and the Loss of Humanity

We have forgotten that competition can be entered with happiness, sportsmanship, and mutual respect. Instead, we have become trapped in a race where the goal is often to defeat someone else and move ahead.

We have also lost sight of how much money and how many material things we actually need to live a meaningful life.

The most valuable thing in this world is our breath, which is given to us freely. Yet, we have started measuring almost everything in terms of money.

Hatred, anger, irritation, and jealousy increase the ego, and from there begins the endless and sometimes destructive competition for money, status, and success.

Understanding that every person is connected to humanity and preserving human values has become extremely important today.

It is easy to say this, but what about people who are extremely difficult or disturbing?

Let them go.

They may themselves be struggling with emotional or mental health problems. They may need proper treatment, guidance, understanding, and support.

Simple and Effective Ways to Manage Anxiety

To overcome anxiety and mental restlessness, there is no need to visit expensive places, display happiness on social media, or search for happiness through a mobile phone.

True satisfaction can often be found in the people around us and in the simple moments of everyday life.

1. Start Your Day with a Smile

A peaceful and positive mind can help reduce many problems.

When you wake up in the morning, be thankful to God for giving you another day.

Learn to express gratitude every day.

2. Help Others Without Hesitation

Try to help someone every day, whether through a small gesture or a meaningful act of support.

Helping others creates a sense of purpose, connection, and inner satisfaction.

3. Do Not Carry Thoughts About People You Dislike

If there is someone you do not like, try not to continuously think about them—neither positively nor negatively.

Let go and move forward.

4. Meet People and Share Happiness

Spend time with family members, relatives, and friends.

Celebrate the small moments of life and learn to find happiness in simple interactions.

5. Try to Understand People

People who are constantly irritated, angry, frustrated, or under mental stress may themselves be struggling.

Instead of responding to their anger with more anger, try to understand that they may need love, understanding, communication, and an opportunity to express themselves.

6. Take Care of Your Body and Mind

Eat a nutritious and balanced diet.

Spend quality time with your family.

Exercise regularly.

Go for a walk in the fresh air.

Give yourself time away from unnecessary stress and excessive digital exposure.

Timely Treatment and the Ayurvedic Approach

A person experiencing mental health problems may require appropriate counselling, psychotherapy, and, when indicated, medical treatment and medication.

Timely professional help is extremely important. If mental health problems are ignored for a long time, a person may gradually lose confidence, relationships, productivity, and eventually a sense of connection with oneself.

Ayurveda is not limited only to physical treatment. It also emphasizes the maintenance of mental well-being and a balanced way of living.

Know yourself.

Discover your inner satisfaction.

Find your happiness.

Life may have challenges, but life is truly beautiful.

“There is no problem in the world that lasts forever. When difficulties arise, remain calm, allow time to pass, and remember that every problem has a solution. Keep smiling, make others smile, lend a helping hand, and live a simple and meaningful life.”

Recognize the Warning Signs

If you experience any of the following symptoms:

Difficulty sleeping or disturbed sleep

Palpitations or a feeling of increased heartbeat

Persistent fear or unexplained anxiety

Reduced self-confidence

Repeatedly asking the same question

Sudden episodes of crying

Preferring to remain alone or withdrawing from others

Persistent irritability

Frequent anger or emotional outbursts

Do not ignore these symptoms. Consult an experienced healthcare professional or Ayurvedic physician for proper evaluation and guidance.

Do Not Be Afraid. Recovery Is Possible.

Mental health problems are treatable. With the right guidance, timely intervention, support, and a positive approach towards life, a person can move towards better mental and emotional well-being.

Take one step towards Ayurveda.

Dr. Sachin M. Bhor

MD – Ayurved

Sulbha’s Shree Sainath Ayurved Hospital

Ravet, Pune

Ortho Care | Garbhasanskar | Manas Roga | Infertility | Autoimmune Disorders

Email: Dr.sachin_bhor@yahoo.com

If you like this article, please share it with the author's name.

I have retained your core message and philosophy, while making the English professional and medically more appropriate without changing the intended message.